Η κατάρρευση της τετραώροφης πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, τα αίτια της οποίας διερευνώνται ακόμη από τις αρχές και τους πραγματογνώμονες, φέρνει στην επιφάνεια ένα διαχρονικό τεχνικό πρόβλημα: επενδύουμε στην πρόσοψη, στα κουφώματα και στην ενεργειακή αναβάθμιση. Σπάνια όμως στον ίδιο τον φέροντα οργανισμό. Και στα παλιά κτίρια, οι ενισχύσεις είναι μάλλον η εξαίρεση παρά ο κανόνας.
Τι γνωρίζουμε τεχνικά μέχρι στιγμής
Πρόκειται για κτίριο κατασκευής της δεκαετίας του 1970. Πολυκατοικίες αυτής της περιόδου συνήθως δεν διαθέτουν υπόγειο και εδράζονται σε ρηχή θεμελίωση, της τάξης του 1,0–1,3 μ., πολλές φορές σε σχετικά χαλαρό (γεώδες) έδαφος. Η κατάρρευση σημειώθηκε κατά τη διάρκεια εκσκαφών στο όμορο οικόπεδο, όπου ανεγειρόταν νέα οικοδομή με βαθιά εκσκαφή (περίπου 5–6 μ.) για τη δημιουργία υπογείων.
Με βάση όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, δεν φαίνεται να είχαν προβλεφθεί επαρκή έργα αντιστήριξης και υποθεμελίωσης του γειτονικού κτιρίου, ενώ αναφέρεται ότι η γεωτεχνική μελέτη (κόστους λίγων χιλιάδων ευρώ) συχνά παραλείπεται. Τα σενάρια που εξετάζονται συγκλίνουν σε υποχώρηση του υπεδάφους κάτω από τη στάθμη θεμελίωσης του παλαιού κτιρίου. Κάθε οριστικό συμπέρασμα, ωστόσο, θα ήταν πρόωρο όσο η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη.
Ο μηχανισμός: τι συμβαίνει όταν σκάβεις κάτω από τη θεμελίωση του διπλανού
Όταν μια εκσκαφή κατεβαίνει χαμηλότερα από τη στάθμη έδρασης ενός γειτονικού, ρηχά θεμελιωμένου κτιρίου χωρίς μέτρα αντιστήριξης ή υποθεμελίωσης, αφαιρείται η πλευρική στήριξη του εδαφικού πρίσματος. Το έδαφος τείνει να μετακινηθεί προς την εκσκαφή, εμφανίζονται διαφορικές καθιζήσεις, και ο φέρων οργανισμός καταπονείται με τρόπο για τον οποίο δεν σχεδιάστηκε ποτέ.
Τα παλιά κτίρια του ’70 έχουν επιπλέον ένα χαρακτηριστικό: είναι, ως επί το πλείστον, ψαθυρής (μη πλάστιμης) συμπεριφοράς, χωρίς σύγχρονη αντισεισμική διαμόρφωση κόμβων και οπλισμών. Γι’ αυτό και η αστοχία τους είναι απότομη: πρώτα ρωγμές και τριγμοί, και λίγο αργότερα ολική κατάρρευση, όπως ακριβώς περιγράφηκε και εδώ.
Το ουσιαστικό ζήτημα: ανακαινίζουμε το κτίριο που βλέπουμε, όχι το κτίριο που το κρατάει όρθιο. Νέα κουφώματα, θερμοπρόσοψη, ενεργειακή αναβάθμιση και αισθητική παρέμβαση αλλάζουν την εικόνα, όχι όμως τη στατική επάρκεια του σκελετού.
Ανακαινίσεις παλαιών κτιρίων: γιατί σπάνια γίνονται ενισχύσεις
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται πραγματική έκρηξη ανακαινίσεων. Στη συντριπτική τους πλειονότητα, όμως, οι παρεμβάσεις αφορούν το κέλυφος και τις εγκαταστάσεις: μονώσεις, κουφώματα, χρώματα, ηλεκτρομηχανολογικά, ενεργειακές αναβαθμίσεις. Ο φέρων οργανισμός (θεμέλια, υποστυλώματα, δοκοί, κόμβοι, τοιχώματα) σπάνια ελέγχεται και ακόμη πιο σπάνια ενισχύεται.
Οι λόγοι είναι γνωστοί: η ενίσχυση (μανδύες οπλισμένου σκυροδέματος ή ανθρακονημάτων, ενίσχυση κόμβων, υποθεμελίωση) είναι ακριβότερη, πιο «αόρατη» και πιο οχληρή από μια πρόσοψη. Έτσι, ένα κτίριο μπορεί να δείχνει ολοκαίνουργιο εξωτερικά και ταυτόχρονα να κρύβει σοβαρές δομικές αδυναμίες: παλαιότητας, κακοτεχνιών, διάβρωσης οπλισμού ή προβλημάτων θεμελίωσης.
Η ασφάλεια μιας κατασκευής δεν μετριέται με το χρώμα της πρόσοψης ούτε με τα καινούργια κουφώματα. Μετριέται από όσα δεν φαίνονται.
Τι προβλέπεται τεχνικά (και συχνά παραλείπεται)
Πριν και κατά τη διάρκεια βαθιών εκσκαφών δίπλα σε υφιστάμενα κτίρια, η τεχνική δεοντολογία απαιτεί:
- Γεωτεχνική μελέτη για τη γνώση του εδάφους και της στάθμης του υδροφόρου, πριν σχεδιαστεί οτιδήποτε.
- Μελέτη & κατασκευή αντιστήριξης (πασσαλοσανίδες, μικροπάσσαλοι, αγκυρώσεις, εκτοξευόμενο σκυρόδεμα) πριν προχωρήσει η εκσκαφή σε βάθος.
- Υποθεμελίωση (underpinning) των όμορων κτιρίων, όταν η εκσκαφή κατεβαίνει κάτω από τη στάθμη θεμελίωσής τους.
- Στατικός / προσεισμικός έλεγχος του υφιστάμενου φέροντος οργανισμού πριν από κάθε επέμβαση.
- Ενόργανη παρακολούθηση (μετακινήσεις, ρωγμές, κλίση) και σαφές πρωτόκολλο διακοπής εργασιών μόλις εμφανιστούν ενδείξεις: ρωγμές, τριγμοί, κλίση. Εδώ, οι ενδείξεις υπήρξαν.
Οι ρωγμές και οι τριγμοί δεν είναι λεπτομέρεια· είναι το τελευταίο προειδοποιητικό σήμα. Η σωστή αντίδραση δεν είναι «θα το δούμε αύριο», αλλά άμεση εκκένωση και τεχνική αξιολόγηση.
Ο ρόλος της Υγείας & Ασφάλειας στην Εργασία
Σε κάθε έργο, δίπλα στους μελετητές και επιβλέποντες μηχανικούς, υπάρχει η ομάδα της πρόληψης: ο Τεχνικός Ασφαλείας, ο Συντονιστής Ασφάλειας & Υγείας (μελέτης και εκτέλεσης), το ΣΑΥ/ΦΑΥ και η γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου. Δεν σχεδιάζουν το κτίριο. Σχεδιάζουν την ασφαλή εκτέλεσή του: εκσκαφές, αντιστηρίξεις, εργασίες σε ύψος, ανυψώσεις, προστασία εργαζομένων, αλλά και περιοίκων και διερχομένων.
Η δουλειά τους είναι να εντοπίζουν τον κίνδυνο πριν αυτός γίνει ατύχημα. Και η επίβλεψη δεν είναι μια τυπική υπογραφή σε φάκελο· είναι συνεχής τεχνική ευθύνη. Κάθε εκσκαφή δίπλα σε υφιστάμενο κτίριο, κάθε αντιστήριξη, κάθε επέμβαση σε φέροντα στοιχεία απαιτεί αξιολόγηση, παρακολούθηση και τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Ως μηχανικοί οφείλουμε, τέλος, να είμαστε ειλικρινείς απέναντι στους ιδιοκτήτες: μια αισθητική παρέμβαση δεν υποκαθιστά τον έλεγχο της στατικής κατάστασης. Όταν χρειάζεται διερεύνηση του φέροντος οργανισμού, το λέμε, ακόμη κι αν δεν είναι αυτό που θέλει να ακούσει κανείς.
Σχεδιάζετε ανακαίνιση ή εργασίες δίπλα σε υφιστάμενο κτίριο;
Στην AQUEN παρέχουμε Υπηρεσίες Συντονιστή και Τεχνικού Ασφαλείας, ΣΑΥ, ΦΑΥ και ΜΕΕΚ, ώστε η πρόληψη να μπαίνει από την πρώτη ημέρα της εκσκαφής. Επικοινωνήστε μαζί μας →
Αφήστε μια απάντηση