Data Centers στην Ελλάδα: Η αθέατη υποδομή της τεχνητής νοημοσύνης και το πραγματικό ενεργειακό της κόστος

Οι επενδυτές φιλοδοξούν να αναδείξουν την Ελλάδα σε περιφερειακό κόμβο κέντρων δεδομένων. Πίσω όμως από τις επενδύσεις και την ψηφιακή ανάπτυξη βρίσκεται μια ιδιαίτερα απαιτητική μηχανολογική υποδομή, με σημαντικές ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας, ψύξης και υδατικών πόρων.

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει στην καθημερινότητά μας με εντυπωσιακή ταχύτητα. Αναζητούμε πληροφορίες, επεξεργαζόμαστε δεδομένα, δημιουργούμε εικόνες και χρησιμοποιούμε εφαρμογές που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν με επιστημονική φαντασία. Όλες αυτές οι λειτουργίες έχουν κάτι κοινό: απαιτούν υπολογιστική ισχύ.

Και η υπολογιστική ισχύς δεν βρίσκεται κάπου αφηρημένα στο «σύννεφο». Παράγεται από πραγματικές εγκαταστάσεις, γεμάτες:

• ηλεκτρονικό εξοπλισμό
• καλωδιώσεις
• μετασχηματιστές
• συστήματα ψύξης
• εφεδρικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής

Τα data centers είναι, στην πραγματικότητα, μεγάλες τεχνικές εγκαταστάσεις που λειτουργούν αδιάκοπα, με ιδιαίτερα αυστηρές απαιτήσεις αξιοπιστίας.

Η Ελλάδα στον χάρτη των data centers

Τον Μάρτιο του 2026, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σε συνεργασία με τα Υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ανάπτυξης, παρουσίασε μελέτη σύμφωνα με την οποία το επενδυτικό ενδιαφέρον για νέα κέντρα δεδομένων στην Ελλάδα ξεπερνά το 1 GW ηλεκτρικής ισχύος. Πρόκειται για μέγεθος περισσότερο από είκοσι φορές μεγαλύτερο από την υφιστάμενη εγκατεστημένη ισχύ των κέντρων δεδομένων που λειτουργούν στη χώρα.

Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 35 αιτήματα σύνδεσης στο ηλεκτρικό σύστημα, με σημαντική συγκέντρωση στην Αττική, αλλά και ενδιαφέρον για τη Θεσσαλονίκη, τη Βοιωτία, την Κρήτη και άλλες περιοχές.

Τι δεν σημαίνουν οι αριθμοί

• Το επενδυτικό ενδιαφέρον δεν ισοδυναμεί με υλοποιημένες εγκαταστάσεις.
• Η αιτούμενη ηλεκτρική ισχύς δεν σημαίνει ότι όλα τα έργα θα κατασκευαστούν ή θα λειτουργούν ταυτόχρονα στο μέγιστο φορτίο τους.

Αποτυπώνουν, ωστόσο, την κλίμακα των σχεδιαζόμενων επενδύσεων και το μέγεθος της πρόκλησης για τις υποδομές της χώρας.

Πόση ενέργεια καταναλώνει ένα data center;

Σε αντίθεση με πολλές βιομηχανικές εγκαταστάσεις, όπου η παραγωγή ακολουθεί συγκεκριμένους κύκλους λειτουργίας, τα data centers σχεδιάζονται για συνεχή διαθεσιμότητα. Οι διακομιστές λειτουργούν όλο το εικοσιτετράωρο, ενώ τα ηλεκτρομηχανολογικά συστήματα πρέπει να διατηρούν κατάλληλες συνθήκες λειτουργίας και να εξασφαλίζουν αδιάλειπτη τροφοδοσία.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η κατανάλωση δεν περιορίζεται στους διακομιστές. Ηλεκτρική ενέργεια απαιτείται επίσης για:

• την ψύξη
• τη διανομή ισχύος
• τα συστήματα αδιάλειπτης παροχής (UPS)
• τις υπόλοιπες βοηθητικές εγκαταστάσεις

Η ψύξη: ένα από τα σημαντικότερα μηχανολογικά ζητήματα

Σχεδόν όλη η ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνει ο υπολογιστικός εξοπλισμός καταλήγει τελικά να μετατρέπεται σε θερμότητα. Αυτή η θερμότητα πρέπει να απομακρύνεται συνεχώς.

Η αύξηση της υπολογιστικής πυκνότητας, ιδιαίτερα με τη χρήση ισχυρών επεξεργαστών για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργεί νέες απαιτήσεις στον σχεδιασμό των εγκαταστάσεων ψύξης. Ανάλογα με την εφαρμογή, χρησιμοποιούνται:

• αερόψυξη
• υδρόψυξη
• εξατμιστική ψύξη
• άμεση υγρή ψύξη ηλεκτρονικών εξαρτημάτων

Κάθε τεχνολογία έχει διαφορετικές απαιτήσεις σε ηλεκτρική ενέργεια, νερό, συντήρηση και διαθέσιμο χώρο.

Το νερό που δεν βλέπουμε

Η χρήση νερού στα data centers εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την τεχνολογία ψύξης και τις τοπικές κλιματικές συνθήκες.

Χαρακτηριστικό ελληνικό παράδειγμα αποτελούν οι εγκαταστάσεις της Microsoft στην Αττική. Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία της εταιρείας, προβλέπεται σύστημα άμεσης εξατμιστικής ψύξης, το οποίο εκτιμάται ότι θα χρειάζεται νερό για ψύξη λιγότερο από το 15% του έτους.

Για αυτό χρειάζεται να γνωρίζουμε:

• τις πραγματικές ποσότητες
• τις περιόδους αιχμής
• την προέλευση του νερού
• τις δυνατότητες των τοπικών δικτύων

Σε μια χώρα που αντιμετωπίζει ήδη πιέσεις στους υδατικούς της πόρους, αυτά τα δεδομένα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Το ηλεκτρικό δίκτυο μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη;

Η συγκέντρωση νέων ενεργοβόρων εγκαταστάσεων δημιουργεί απαιτήσεις που ξεπερνούν τα όρια κάθε μεμονωμένου κτιρίου. Απαιτούνται:

• επαρκής διαθέσιμη ισχύς
• κατάλληλες υποδομές μεταφοράς και διανομής
• αξιοπιστία τροφοδοσίας
• σχεδιασμός για τις μελλοντικές ανάγκες

Η Αττική συγκεντρώνει σημαντικό μέρος των σχεδιαζόμενων επενδύσεων, παρότι η διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ισχύος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στη χώρα. Αυτό σημαίνει ότι η χωροθέτηση των data centers δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην εγγύτητα προς μεγάλα αστικά κέντρα ή τηλεπικοινωνιακές υποδομές.

Η επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος αποτελεί καθοριστικό τεχνικό και οικονομικό παράγοντα. Παράλληλα, η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να περιορίσει το ανθρακικό αποτύπωμα, χωρίς όμως να αναιρεί τις απαιτήσεις για διαθεσιμότητα ισχύος και ασφαλή λειτουργία του δικτύου.

Πυροπροστασία και λειτουργική ασφάλεια

Ένα data center συγκεντρώνει σημαντικά ηλεκτρικά φορτία, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, εφεδρικές γεννήτριες και εξοπλισμό υψηλής οικονομικής αξίας. Οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται στην εκδήλωση πυρκαγιάς. Τη λειτουργία ολόκληρης της εγκατάστασης μπορούν να επηρεάσουν:

• η αστοχία ενός συστήματος ψύξης
• η απώλεια ηλεκτρικής τροφοδοσίας
• η δυσλειτουργία συστημάτων αδιάλειπτης παροχής
• ένα περιστατικό σε χώρο συσσωρευτών

Ο σχεδιασμός πυροπροστασίας πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

• τις ιδιαιτερότητες των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων
• την κατάλληλη ανίχνευση και κατάσβεση
• τη διαμερισματοποίηση
• την ασφαλή επέμβαση σε περίπτωση συμβάντος

Εξίσου σημαντικά είναι τα συστήματα παρακολούθησης, η προληπτική συντήρηση και η εκπαίδευση του προσωπικού.

Η ασφάλεια ενός data center δεν εξασφαλίζεται απλώς με την εγκατάσταση αξιόπιστου εξοπλισμού. Απαιτεί συνολικό σχεδιασμό, συντονισμό διαφορετικών τεχνικών ειδικοτήτων και συνεχή αξιολόγηση των κινδύνων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια

Τον Σεπτέμβριο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε κοινό σύστημα αξιολόγησης των data centers ως προς την ενεργειακή και υδατική τους απόδοση. Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια καταγραφής και σύγκρισης των περιβαλλοντικών επιδόσεων αυτών των εγκαταστάσεων. Δύο βασικοί δείκτες είναι:

• Power Usage Effectiveness (PUE): η σχέση της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας μιας εγκατάστασης προς την κατανάλωση του υπολογιστικού εξοπλισμού.
• Water Usage Effectiveness (WUE): η ποσότητα νερού που χρησιμοποιείται για ψύξη και ύγρανση ανά μονάδα ενέργειας που καταναλώνει ο υπολογιστικός εξοπλισμός.

Οι δείκτες αυτοί επιτρέπουν την αξιολόγηση της αποδοτικότητας, χωρίς όμως να αποτυπώνουν από μόνοι τους όλες τις τοπικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ένα ιδιαίτερα αποδοτικό data center μπορεί να εξακολουθεί να έχει μεγάλη συνολική κατανάλωση, εφόσον το μέγεθος και η υπολογιστική του δραστηριότητα είναι αντίστοιχα μεγάλα.

Ψηφιακή ανάπτυξη με πραγματικές υποδομές

Η ανάπτυξη των data centers αποτελεί μέρος του ψηφιακού μετασχηματισμού και μπορεί να δημιουργήσει επενδύσεις, τεχνογνωσία και νέες επαγγελματικές δραστηριότητες. Δεν πρόκειται, όμως, για υποδομές χωρίς περιβαλλοντικό ή ενεργειακό αποτύπωμα. Η λειτουργία τους βασίζεται σε φυσικούς πόρους, ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό και δίκτυα που πρέπει να μπορούν να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες απαιτήσεις.

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα πρέπει να συμμετάσχει στην ανάπτυξη αυτής της τεχνολογίας. Είναι:

• με ποιους όρους θα πραγματοποιηθεί αυτή η ανάπτυξη
• πώς θα αξιολογούνται οι πραγματικές επιπτώσεις της
• ποια στοιχεία θα είναι διαθέσιμα ώστε να υπάρχει ουσιαστικός δημόσιος και τεχνικός έλεγχος